Theo ze Złotego

Theo przyspiesza, wybierając twarze naznaczone stratą. Jednoręki barman, pełni nadziei studenci i chłopiec na wózku inwalidzkim — każdy otrzymuje swoje podobizny przy fontannie. Potem przychodzi Kendrick Whitaker, nocny dozorca, którego córka Lamisha została okaleczona w wypadku, w którym zginęła jej matka. Gdy Kendrick wspomina o pobycie córki w szpitalu, Theo działa niewidzialnie: przez Pondera sprowadza dr. Ikande, utalentowanego nigeryjskiego chirurga, nadzoruje opiekę nad Lamishą, anonimowo pokrywa koszty i organizuje płatny urlop dla chorej babci Kendricka — a wszystko to bez wiedzy rodziny o ich dobroczyńcy. Wysyła Lamishy prezenty urodzinowe i przybory plastyczne. Obdarowania mnożą się w sieć cichego ratunku, każdy portret otwiera drzwi do głębszej, niewidocznej hojności, którą Theo ukrywa równie starannie jak swoje nazwisko.

Na zużytej ławce pod kasztanowcem Theo codziennie umawia się z rzeką piętnaście minut przed zachodem słońca — rytuał przenoszony przez pięć dekad i wiele krajów. Powód wyłania się ze wspomnień. Dawno temu, gdy piął się ku światowemu sukcesowi, jego dziesięcioletnia córka Tita, wielka radość bezmiłosnego małżeństwa, zginęła, gdy jego pijana żona rozbiła samochód. Obie zginęły. Żal niemal go zniszczył. Chodził obsesyjnie po francuskiej prowincji, aż pewnego kwietniowego wieczoru, patrząc na tysiące szpaków wirujących w murmuracji nad Marną i dostrzegając pierwszą gwiazdę, jego rozbita dusza zaczęła się goić i wiara zapuściła korzenie. Od tamtej pory mieszka nad rzekami, zwrócony na zachód, dotrzymując stałego spotkania z dziewczynką, której wspomnienie jest jedną gwiazdą.

Theo zauważa Ellen, bezdomną kobietę, która śpiewa do siebie przy fontannie o czwartej rano — jej rower (Szlachetny Wynalazek) i zabłąkane książki to cały jej świat. Wręcza jej portret. Błyskotliwa i wykorzeniona, poprawia mu gramatykę, cytuje Saroyana i powoli opowiada o najszczęśliwszym i najgorszym dniu swojego życia: trzydzieści lat temu w Charleston jej chłopak William został zastrzelony, ona zaczęła rodzić, a władze, uznając ją za niezdolną do opieki, zabrały jej nowonarodzoną córkę Willę Francescę na zawsze. Nosi medalion z kosmykiem blond włosów dziecka. Tygodnie później Ellen wpada do kościoła św. Jakuba ze swoim rowerem; świątobliwa matrona Ocie Van Blarcum uspokaja ją, a Theo z dumą sadza ją wśród wiernych.

Theo i Asher w końcu się spotykają i zbliżają do siebie. W zalanym światłem studio Ashera, otoczeni portretami, pejzażami rzecznymi i osobliwym starym obrazem z napisem Ja, malujący ciebie, malującego, wymieniają się historiami. Asher opowiada o swojej czułej, melancholijnej matce (artystce, która studiowała w Madrycie), o wyobcowaniu z materialistycznym bratem Pearce'em i o wątpliwościach co do własnej wartości mimo mistrzostwa. Theo argumentuje, że wszelka prawdziwa dobroć — w sztuce, rolnictwie czy rodzicielstwie — wymaga miłości u swych podstaw. Wyznaje, dlaczego portrety go poruszają: Asher oddaje nie tylko twarze, ale możliwość ukrytą w każdym człowieku. Stary człowiek studiuje oprawiony chłopięcy list młodego Ashera do sławnych artystów i tajemniczy obraz drzewa, który jego matka ceniła, ale nigdy do końca nie wyjaśniła.

Przy specjalnej butelce brandy w zamkniętym Verbivore Tony wreszcie się zwierza. Jako poborowy piechur opisuje zniszczenie wioski Ben Suc w 1968 roku, gdzie zaprzyjaźnił się z małym chłopcem, który przynosił mu jajko, a któremu on dał swoją szczęśliwą piłkę golfową. Podczas napiętej ewakuacji towarzysze krzyknęli ostrzeżenie; Tony odwrócił się i wystrzelił do postaci biegnącej ku niemu, zabijając to samo dziecko, gdy piłka golfowa wytoczyła się z małej dłoni. Wspomina też Bobbo, pobożnego przyjaciela, który dzielił się domowej roboty Komunią w okopie i zginął kilka dni później, zostawiając Tony'emu swój zniszczony Nowy Testament. Wojna, upiera się Tony, nauczyła go, że w każdym człowieku mieszka zabójca, i wyleczyła go z wiary.

Theo planuje wręczyć portret pięknej młodej kobiety imieniem Clarise, ale zamiast niej pojawia się jej wściekły chłopak Cleave Torber, wymachując listem i oskarżając starca o polowanie na nią. Derrick, przechodzący obok, rozpoznaje Torbera jako znanego awanturnika i interweniuje. Torber wyrywa zapakowany portret, ciska go na chodnik, rozbija szkło i miażdży butem narysowaną twarz Clarise, po czym odchodzi. Theo, zwykle spokojny, wybucha dwujęzyczną furią na tę profanację. Później przychodzi list: kobieta, która teraz używa swojego pierwszego imienia Mia, wyjaśnia, że uciekła od agresywnego Torbera, prosi Theo o zniszczenie zrujnowanego portretu i przeprasza, że jego dobroć spotkała się z takim okrucieństwem.

Kierowca, który okaleczył Lamishę i zabił jej matkę, Mateo Mendez, staje przed sądem za zabójstwo drogowe. Widząc go na sali, Kendrick dowiaduje się, że Mendez jest nieudokumentowanym Gwatemalczykiem, który nielegalnie wrócił do Ameryki wyłącznie po to, by pracować na leczenie raka swojej chorej córki. Poruszony Kendrick mówi prokuratorowi Derrickowi, że chce łagodności, powołując się na zasadę babci, by w razie wątpliwości wybierać miłosierdzie. Konfrontuje też Derricka, ujawniając, że prokurator niegdyś wsadził go do więzienia za przestępstwo, którego nie popełnił, ani razu nie patrząc mu w twarz. Theo potajemnie wynajmuje Mendezowi adwokata; Gidley lokalizuje i kwateruje jego rodzinę. Mendez przyznaje się do winy, zostaje skazany na czas już odbyty i wychodzi na wolność, by połączyć się z żoną i córką, kłaniając się skutymi rękami w geście wdzięczności.

Theo dołącza do Święta Dziękczynienia u Ashera i Brooke razem z Minnette, Derrickiem, Simone i Basilem. Pearce przychodzi spóźniony, przyklejony do telefonu, lekceważąc córkę, wyśmiewając humanitarną pracę przyszłego zięcia i wspominając zmarłą matkę jedynie jako kogoś, kto nigdy nie rozumiał wartości rzeczy. Theo łagodnie go rozbraja, pytając, jaka naprawdę była jego matka, obnażając pustkę pod brawurą, aż Pearce wybiega po incydencie z rozbitym oknem. W grudniu Theo wyjeżdża do Nowego Jorku na Boże Narodzenie, ale pozostaje obecny przez prezenty dostarczane przez Gidley: wyśmienity smyczek wiolonczelowy dla Simone, niebieskie buty i książki dla Lamishy, narzędzia stolarskie dla rękodzieła Ellen, a dla Tony'ego rocznik porto z 1968 roku i podpisany egzemplarz Hemingwaya.

Wracając wiosną, Theo obchodzi pierwszą rocznicę pobytu w Golden. Wydarzeniem sezonu jest magisterski recital Simone w okazałej Bettye Hall, na który przychodzi cała rodzina z Promenady, zasiadając w rzędach E i F. Theo opowiada małej Lamishy historię, że nuty muzyczne wyrwą się na wolność i schowają w belkach stropowych. Simone gra wirtuozowsko, a potem wykonuje bis — oryginalne fado, które skomponował dla Theo, z towarzyszeniem Basila na gitarze i śpiewem Kendricka. Theo jest wzruszony do łez, po czym wchodzi na scenę, by wręczyć portret Simone i ujawnić, że rodzice wiolonczelisty potajemnie przyjechali z Seattle, by go słuchać. Wieczór kończy się tortem i radością. Theo wraca do domu, myśląc, że zakosztował nieba.

Tej samej nocy, nie mogąc zasnąć, Theo otwiera drzwi balkonowe. Na dole, przy fontannie, trzech pijanych młodych mężczyzn napada na Ellen, wyrywając jej czapkę i próbując wrzucić Szlachetny Wynalazek do wody. Ellen walczy zaciekle; jeden z napastników bije ją do krwi. Simone, wracający do domu z wiolonczelą, rusza jej na pomoc i zostaje skatowany — jego dłoń zostaje zmiażdżona pod butem, ukochana wiolonczela rozbita o ławkę i wrzucona do fontanny. Theo, przerażony, wychyla się daleko za zbyt niską balustradę balkonu, krzycząc, żeby przestali. Traci równowagę i spada z trzeciego piętra na chodnik. Przechodząca para znajduje jego zmiażdżone ciało. Simone, zataczając się zakrwawiony w poszukiwaniu pomocy, odkrywa swojego upadłego przyjaciela i załamuje się z rozpaczy.

Ponder identyfikuje ciało i rozpoczyna bolesną pracę powiadamiania wszystkich. Wtedy światowa prasa ujawnia sekret: Theo był Gamezem Theophilusem Zilavezem, znanym jako Zila — samotniczym, międzynarodowo uznanym portugalsko-amerykańskim malarzem i kolekcjonerem, którego córka i żona zginęły w 1987 roku. Golden nie może uwierzyć, że taki człowiek mieszkał cicho wśród nich przez rok. Na przepełnionym nabożeństwie żałobnym w kościele św. Jakuba prasa zostaje wyproszona z pierwszych rzędów, gdzie siedzą jak rodzina obdarowani portretami — Ellen obok swojego roweru. Ojciec Lundy głosi kazanie o drodze do Emaus, przypominając im, że w towarzystwie Theo ich serca płonęły. Profesor Gobelli gra żałobne Fado dla Theo. Tymczasem młoda kobieta imieniem Olivia Reese przybywa do Ponder House, szukając swojej biologicznej matki.

Ponder daje Asherowi klucz do mieszkania Theo. Tam, na sztaludze, Asher znajduje namalowany przez Theo portret siebie i paczkę listów. Prawda się odsłania: dekady temu w Hiszpanii Theo kochał błyskotliwą młodą studentkę sztuki — matkę Ashera (Gammy) — w nadmorskim miejscu zwanym Biscopo. Gdy sława uwiodła Theo, ona odeszła po cichu, wróciła do Golden, w ciągu tygodni wyszła za dobrego człowieka i urodziła syna Theo. Jej list, dołączony do paczki, błagał go, by nigdy nie nawiązywał kontaktu, i zwracał opalowy naszyjnik, który dał jej jako przyrzeczenie. Chłopięcy list, który przyciągnął Theo do Golden, był listem samego Ashera. Theo przyjechał nie w interesach, lecz by być blisko syna. Na drugim płótnie widnieje napis: Ja malujący ciebie malującego mnie. Kocham cię.